ໂດຍລາວເສຣີຊົນ L S X

 

                       ກາຣປົກຄອງຣະບອບປະຊາທິປະໄຕຍ

                     

                     ຄວາມໝາຽຂອງຣະບອບກາຣປົກຄອງ ແບບປະຊາທິປະໄຕຍ= ໝາຽເຖິງຣະບອບກາຣປົກຄອງ ທີ່ມີອຳນາຈອະທິປະໄຕຍ ເປັນຂອງປະຊາຊົນ ປະຊາຊົນມີສິດ

             ທິເສຣີພາບ ໂດຍອາສັຍຫລັກກາຣຂອງກາຣແບ່ງແຍກອຳນາຈ ແລະຫລັກກາຣທີ່ວ່າດ້ວຽຄວາມຖືກຕ້ອງແຫ່ງກົດໝາຽ ຜູ້ປົກຄອງປະເທສ ທີ່ມາຈາກກາຣເລືອກ

             ຕັ້ງຂອງປະຊາຊົນ ເປັນພຽງຕົວແທນທີ່ໄດ້ຮັບມອບອຳນາຈອະທິປະໄຕຍ ແທນປະຊາຊົນ ຣັຖສະພາ(ຕົວແທນປະຊາຊົນ) ມີອຳນາຈຖ່ວງດຸນກັບຝ່າຽບໍຣິຫາຣ ກາຣ

             ແບ່ງແຍກອຳນາຈ ຊ່ອຽໃຫ້ຄວບຄຸມຊຶ່ງກັນແລະກັນ ປະຊາຊົນຈຶ່ງມີເສຣີພາບຫລາຍຂຶ້ນ ບໍ່ຖືກບັງຄັບຄວາມຖືກຕ້ອງແຫ່ງກົດໝາຽ ເຮັດໃຫ້ປະຊາຊົນສາມາຖໂຕ້

             ແຍ້ງຄັດຄ້ານ ກາຣປະຕິບັຕທີ່ບໍ່ຊອບ ດ້ວຽກົດໝາຽຂອງຣັຖໄດ້ - ກາຣປົກຄອງແບບປະຊາທິປະໄຕຍ ມີຫລັກເກັນຂັ້ນຕໍ່າ-3-ປະກາຣ ຄື

             1- ຜູ້ປົກຄອງ ຈະຕ້ອງໄດ້ຮັບຄວາມຍິນຍອມ ຈາກຜູ້ໃຕ້ປົກຄອງ

             2- ຜູ້ໃຕ້ປົກຄອງ ຈະມີສິດທິປ່ຽນຕົວຜູ້ປົກຄອງ ໄດ້ເປັນຄັ້ງຄາວ

             3- ສິດທິມະນຸສຍະຊົນ ຂັ້ນມູນຖານຂອງປະຊາຊົນ ຈະຕ້ອງໄດ້ຮັບກາຣຄຸ້ມຄອງ

                    ອົງຄ໌ປະກອບຣະບອບກາຣປົກຄອງ ແບບປະຊາທິປະໄຕຍ ເລືອກຕັ້ງຫລັກກາຣແບ່ງແຍກອຳນາຈ- ຫລັກຄວາມຖືກຕ້ອງແຫ່ງກົດໝາຽ- ກາຣເລືອກຕັ້ງ

             ຄືພື້ນຖານສຳຄັນ ຂອງຣະບອບກາຣປົກຄອງແບບປະຊາທິປະໄຕຍ ຊຶ່ງເຮັດໃຫ້ເກີດສະຖາບັນກາຣເມືອງ ຄືພັຄກາຣເມືອງຂຶ້ນ(ຣຸສໂຊ) ເວົ້າວ່າ ອຳນາຈອະທິປະ

             ໄຕຍ ຫຼືອຳນາຈສູງສຸດໃນກາຣປົກຄອງປະເທສ ເປັນຂອງປະຊາຊົນ( ຈາກສັນຍາປະຊາຄົມ ) ແຕ່ດ້ວຽປະຊາຊົນມີຈຳນວນຫລາຍ ບໍ່ສາມາຖມີສ່ວນຮ່ວມໄດ້ຢ່າງ

             ທົ່ວເຖິງ ຈຶ່ງເກີດວິທີກາຣມອບອຳນາຈຂຶ້ນ ຊຶ່ງກໍ່ຄືກາຣເລືອກຕັ້ງຜູ້ແທນຂອງຕົນ ເຂົ້າໄປທຳໜ້າທີ່ທັງຝ່າຽນິຕິ໋ບັນຍັດ ຝ່າຽບໍຣິຫາຣ ຕາມທີ່ຕົນຕ້ອງກາຣ ກາຣ

             ເລືອກຕັ້ງ ຕ້ອງເປັນໄປຕາມຫລັກເກັນ  ດັ່ງນີ້

             (1) ອິສຣະແຫ່ງກາຣເລືອກຕັ້ງ= ໂດຍເສຣີ ບໍ່ມີກາຣບັງຄັບ ຈ້າງວານ= ເລືອກຕັ້ງຕາມກຳໜົດເວລາ= ກຳໜົດສມັຍແນ່ນອນ ບໍ່ຫ່າງເກີນໄປ= ປະຊາຊົນຄວບ

             ຄຸມດູແລ ຜູ້ແທນຂອງຕົນໄດ້= ເລືອກຕັ້ງຢ່າງແທ້ຈິງ= ບໍ່ໂກງ ໃຫ້ຣາສດອນມີສ່ວນຮ່ວມກາຣຈັດກາຣ ຄັດຄ້ານທຸຈຣິດໄດ້

             (2) ອອກສຽງໂດຍທົ່ວໄປ= ປະຊາຊົນມີໂອກາດ ໃຊ້ສິດທິຢ່າງທົ່ວເຖິງ= ເລືອກຕັ້ງຢ່າງສເມີພາຄ = ທຸກສຽງມີຄ່າເທົ້າກັນ

             (3) ລົງຄະແນນລັບ= ບໍໃຫ້ຜູ້ອື່ນໄດ້ຮູ້ວ່າ ລົງຄະແນນຢ່າງໃດ ເພື້ອປ້ອງກັນກາຣບັງຄັບ

 

                     ຮູບແບບກາຣເລືອກຕັ້ງໂດຍຕົງ( ຜູ້ເລືອກຕັ້ງ ເລືອກຜູ້ແທນຂອງຕົນ

                     ໂດຍຕົງ)ເລືອກຕັ້ງ ໂດຍອ້ອມ( ເລືອກບຸກຄົນ ໄປເລືອກຜູ້ແທນ)

             1) ຂໍ້ດີ ເລືອກຕັ້ງໂດຍຕົງ: ໄດ້ຜູ້ແທນຕາມເຈດຈຳນົງ ຜູ້ແທນໄກ້ຊິດປະຊາຊົນ- ຍາກແກ່ກາຣໃຊ້ອິດທິພົນ ຜູ້ແທນປະຕິບັຕງານຢ່າງໝັ້ນໃຈ

             2) ຂໍ້ເສັຽ ເລືອກຕັ້ງໂດຍຕົງ: ເຂດເລືອກຕັ້ງໃຫ່ຽ. ປະຊາຊົນຮູ້ຈັກຜູ້ສມັກບໍ່ທົ່ວເຖິງ

             3) ຂໍ້ດີ ເລືອກຕັ້ງໂດຍອ້ອມ: ເລືອກຕັ້ງໄດ້ງ່າຍ. ເລືອກຜູ້ມີຄວາມສາມາຖກ່ອນ ທີ່ຈະໄປເລືອກຜູ້ແທນອີກຄັ້ງ. ເໝາະກັບທີ່ ທີ່ບໍ່ມີກາຣສຶກສາ ຂໍ້ເສັຽ ເລືອກ

             ຕັ້ງໂດຍອ້ອມ: ທຸຈຣິດໄດ້ງ່າຍ- ຄົນກາງມີອຳນາຈ- ດູຖູກວ່າຣາສດອນໂງ່ ເຮັດໃຫ້ບໍ່ສົນໃຈກາຣເລືອກຕັ້ງ- ຕ້ອງເລືອກຕັ້ງ 2 ຄັ້ງ ເລືອກຕັ້ງແບບຣວມເຂດ

             (ຖືເອົາແຂວງນຶ່ງ ເປັນ 1 ເຂດ) ເລືອກຕັ້ງແບບແບ່ງເຂດ(ໃນແຂວງນຶ່ງແບ່ງເປັນເຂດໆ)

             ກ. ຫລັກກາຣແບ່ງແຍກອຳນາຈ ມອງເຕສກິເອີ ອະທິບາຽ ໃນເຈຕນາຣົມຂອງກົດໝາຽວ່າ ອຳນາຈອະທິປະໄຕຍ ປະກອບດ້ວຽ 3 ອຳນາຈ  ຄືອຳນາຈນິຕິບັນ

             ຍັດ ອຳນາຈບໍຣິຫາຣ ອຳນາຈຕຸລາກາຣ ຫາກອຳນາຈທັງ 3 ຣວມຢູ່ທີ່ອົງຄ໌ກອນດຽວ ເສຣີພາບຂອງປະຊາຊົນຈະບໍ່ເກີດ

             ຂ. ຫລັກກາຣທີ່ວ່າ ດ້ວຽຄວາມຖືກຕ້ອງຕາມກົດໝາຽ- ໝາຽເຖິງ- ຜູ້ມີອຳນາຈປົກຄອງ ຈະໃຊ້ອຳນາຈປົກຄອງຕາມອຳເພີໃຈບໍ່ໄດ້ ກາຣໃຊ້ອຳນາຈປົກຄອງ

             ຈະຕ້ອງສອດຄ່ອງ ຖືກຕ້ອງກັບກົດໝາຽທັງຫລາຍ ທີ່ໃຊ້ບັງຄັບຢູ່ ຮູບແບບຂອງຣັຖບາລ ໃນຣະບອບກາຣປົກຄອງ ແບບປະຊາທິປະໄຕຍ ມີ 2 ແບບ ຄື ແບບ

             ຣັຖສະພາ. ແບບປະທານາທິບໍດີ(ມີກາຣເພີ້ມແບບເກິ່ງ ຣັຖສະພາ ເກິ່ງປະທານາທິບໍດີ ເຂົ້າມາໃນຊ່ວງຫລັງ) ມີດັ່ງນີ້

             1: ແບບຣັຖສະພາ ຝ່າຍບໍຣິຫາຣແບກເປັນ 2 ອົງຄ໌ກອນ ຄື ອົງຄ໌ກອນປະມຸຂຂອງຣັຖ- ອົງຄຼກອນຄນະຣັຖມົນຕີ ອົງຄ໌ກອນປະມຸຂຂອງຣັຖ ອາດເປັນກະສັຕ

             ( ສ່ວນໃຫ່ຽເປັງສັງຄົມ ອະນຸຣັກນິຍົມ) ຫຼືປະທານາທິບໍດີກໍ່ໄດ້ (ສັງຄົມເສຣີນິຍົມ) ອົງຄ໌ກອນຄນະຣັຖມົນຕີ ຫຼືຣັຖບາລ ມີຄວາມຮັບຜິດຊອບທາງກາຣເມືອງຕໍ່

             ຣັຖສະພາ ຫາກຣັຖສະພາບໍ່ໃວ້ວາງໃຈ  ກໍ່ຕ້ອງລາອອກ ວິທີກາຣທີ່ຣັຖສະພາບໍ່ໃວ້ວາງໃຈຄນະຣັຖບາລ ເຊັ່ນ ກາຣອະພິປາຽບໍ່ໃວ້ວາງໃຈ ກາຣບໍ່ຜ່ານຣ່າງງົບປະ

             ມານປະຈຳປີ- ບໍ່ຜ່ານ ກ.ມ ສຳຄັນ ສ່ວນຝ່າຽຄນະຣັຖມົນຕີ ກໍ່ສາມາຖຍຸບສະພາໄດ້ ເຮັດໃຫ້ເກີດຄຸນແຫ່ງອຳນາຈຂຶ້ນ(ໃນທີ່ສຸດ ປະຊາຊົນກໍ່ຈະເລືອກຕັ້ງໃໝ່)

             2: ແບບປະທານາທິບໍດີ- ປະທານາທິບໍດີ ຈະເປັນທັງປະມຸກຂອງຣັຖ, ເປັນຫົວໜ້າຄນະຣັຖມົນຕີ ອົງຄ໌ກອນຄນະຣັຖມົນຕີ ເປັນພຽງທີ່ປຶກສາໃຫ້ຄຳແນະນຳ

             ສິດທິຂາດຢູ່ທີ່ປະທານາທິບໍດີ ( ຄັດຄ້ານ 7 ສຽງ ເຫັນດ້ວຽ 1 ສຽງ  1 ສຽງຊນະ )

             

                     ຣະບອບ ກາຣປົກຄອງແບບຜເດັດກາຣ

             ຣະບອບກາຣປົກຄອງແບບຜເດັດກາຣ ມີຄວາມໝາຽ 2 ນັຍຄວາມ ຄື .1- ຣະບອບກາຣປົກຄອງຊົ່ວຄາວ ທີ່ມີວັດຖຸປະສົງຄ໌ ຈະປົກປັກຮັກສາຣະບອບເດີມ

             ເອົາໃວ້ -2- ຣະບອບທີ່ຣັຖບາລບໍ່ໄດ້ມາຈາກກາຣເລືອກຕັ້ງ ຂອງປະຊາຊົນ

                     ຣະບອບກາຣປົກຄອງແບບຜເດັດກາຣ ຂອງປະເທສທີ່ມີຣະບອບເສຖກິດແບບທຶນນິຍົມ

             ກາຣປົກຄອງແບບຜເດັດກາຣ ມັກເກີດຂຶ້ນເມື່ອສັງຄົມເກີດວິກິດກາຣ ເຮັດໃຫ້ຜູ້ມີອຳນາຈ ຈຳເປັນຕ້ອງໃຊ້ວິທີກາຣຜເດັດກາຣ ທັງນີ້ເພື່ອຄວາມສງົບຣຽບຣ້ອຽ

             ຂອງບ້ານເມືອງ ກາຣປົກຄອງແບບຜເດັດກາຣມັກເກີດຂຶ້ນ ເມື່ອເກີດວິກິດກາຣ ກ່ຽວກັບຄວາມຊອບທັມຂອງອຳນາຈປົກຄອງ ເມື່ອໃດປະຊາຊົນສ່ວນໃຫ່ຽບໍ່ເຫັນ

             ດ້ວຽ ກັບອຳນາຈປົກຄອງຂັ້ນນັ້ນ ກໍ່ຈະພຍາຍາມບໍ່ເຮັດຕາມກາຣປົກຄອງນັ້ນ ຈົ່ນໃນທີ່ສຸດຜູ້ອຳນາຈປົກຄອງ ເປັນຕ້ອງໃຊ້ອຳນາຈປົກຄອງແບບຜເດັດກາຣຂຶ້ນ

                   ສະຖາບັນກາຣເມືອງ ຂອງຣະບອບກາຣປົກຄອງແບບຜເດັດກາຣ ທີ່ສນັບສນູນຄື ທະຫາຣ ແລະພັຄກາຣເມືອງພັຄດຽວ ວິທີກາຣທີ່ເຮັດໃຫ້ປະຊາຊົນຍອມຮັບ

             ອຳນາຈກາຣປົກຄອງແບບຜເດັດກາຣ ຄື ກາຣປາບປາມຜູ້ໂຕ້ແຍ້ງ, ກາຣໂຄສະນາຊວນເຊື່ອ ກາຣປາບປາມຜູ້ໂຕ້ແຍ້ງ ເຊັ່ນ ກາຣຈັບກຸມຄຸມຂັງ ກາຣສົ່ງຕົວໄປ

             ຄ້າຍກັກກັນ ກາຣທໍຣະມານ ກາຣປະຫາຣຊີວິດ ກົນໄກທີ່ໃຊ້ ຄື ກ.ມ ສານ ຕຳຣວດ ຮູບແບບຂອງກາຣປົກຄອງແບບຜເດັດກາຣ ໃນຣະບອບທຶນນິຍົມມີແບບກາຣ

             ປົກຄອງແບບຜເດັດກາຣເກີດຂຶ້ນ ເມື່ອສັງຄົມຂອງປະເທສ ເກີດວິກິດກາຣຮ້າຽແຮງ ເຊັ່ນ ວິກິດກາຣທາງສັງຄົມ( ໂຄງສ້າງສັງຄົມ ປ່ຽນເກີດຄວາມສັບສົນ ຈຶ່ງ

             ເກີດກາຣປົກຄອງແບບຜເດັດກາຣຂຶ້ນ ເພື່ອຄວາມສງົບສຸຂຂອງບ້ານເມືອງ) ວິກິດກາຣກ່ຽວກັບຄວາມຊອບທັມ ແຫ່ງອຳນາຈກາຣປົກຄອງ(ເກີດເມື່ອປະຊາຊົນ

             ເຫັນວ່າ ຣັຖບາລບໍ່ມີຄວາມຊອບທັມແຫ່ງອຳນາຈ ປະຊາຊົນເຣີ່ມບໍ່ໃຫ້ຄວາມຮ່ວມມື ໃນທີ່ສຸດກໍ່ຕ້ອງໃຊ້ກາຣປົກຄອງແບບຜເດັດກາຣ)ກາຣສ້າງຄວາມຊອບທັມ

             ແຫ່ງອຳນາຈກາຣປົກຄອງຜເດັດກາຣແບບປະຕິວັດ ຜູ້ຜເດັດກາຣຈະພຍາຍາມສ້າງຄວາມຊອບທັມ ໂດຍກາຣບັງຄັບຜເດັດກາຣແບບປະຕິຣູບ ໂດຍອ້າງເຖິງອຸ

             ດົມກາຣທາງກາຣເມືອງແບບໃໝ່- ສະຖາບັນກາຣເມືອງຂອງຣະບົບກາຣປົກຄອງ ແບບຜເດັດກາຣ ຈະມີ 2 ສ່ວນໃຫ່ຽ ຄື ທະຫາຣ ແລະພັຄກາຣເມືອງ(ພັຄດຽວ)

             ວິທີເຮັດໃຫ້ປະຊາຊົນຍອມຮັບອຳນາຈກາຣປົກຄອງແບບຜເດັດກາຣ ມີດັ່ງນີ້ ຄື

             (1) ກາຣປາບປາມ ໂດຍໃຊ້ວິທີກາຣກຳຈັດ ຝ່າຽທີ່ຄັດຄ້ານໂຕ້ແຍ້ງອຳນາຈຜເດັດກາຣ= ວິທີກາຣຕ່າງ ໆ ທີ່ໃຊ້ປາບປາມ ຄື ກາຣຈັບກຸມຄຸມຂັງ ກາຣສົ່ງຕົວໄປ

             ຄ້າຍກັກກັນ ກາຣທໍຣະມານ ທຸບຕີຕໍ່ໜ້າມວນຊົນ ແລະກາຣປະຫາຣຊີວິດ  ກົນໄກທີ່ໃຊ້ປາບປາມໄດ້ແກ່ ກົດໝາຽ ສານ ຕຳຣວດ ແລະກົນໄກທີ່ໄດ້ຜົນເດັດ

             ຂາດນັ້ນ ຄືກາຣສ້າງຕຳຣວດລັບຂຶ້ນ ໂດຍຈະຈັດກາຣກັບຜູ້ຕໍ່ຕ້ານ ໂດຍບໍ່ມີກາຣພິຈາຣະນາຄະດີຕາມປົກຕິ

             (2) ກາຣໂຄສະນາຊວນເຊື່ອ ເພື່ອຈູງໃຈປະຊາຊົນ ໃຫ້ຍອມຮັບອຳນາຈຜເດັດກາຣ

                    . ຮູບແບບກາຣປົກຄອງ ແບບຜເດັດກາຣ ໃນຣະບອບທຶນນິຍົມ= ຟາສຊິສມ໌ =

             ຟາສຊິສມ໌ ເປັນກາຣປົກຄອງແບບຜເດັດກາຣ ຂອງປະເທສອຸດສາຫະກັມ ກາຣປົກຄອງທີ່ມີພັຄກາຣເມືອງພັຄດຽວ ກາຣປົກຄອງທີ່ຈັດໃຫ້ມີ ກາຣໂຄສະນາ

             ຊວນເຊື່ອ ໃນຮູບແບບທັນສມັຍ ພື້ນຖານອັນແທ້ຈິງຂອງຜເດັດກາຣ ແບບຟາສຊິສມ໌ ຄື ແນວຄວາມຄິດແບບອະນຸຣັກນິຍົມ ສະຖາບັນກາຣເມືອງຂອງ

             ຜເດັດກາຣແບບຟາສຊິສມ໌ ໄດ້ແກ່ ພັຄກາຣເມືອງພັຄດຽວ ກາຣຈັດຕັ້ງສະມາຄົມອາຊີບ ກາຣໂຄສະນາຊວນເຊື່ອ ກາຣປາບປາມຝ່າຍຕົງຂ້າມ =

                    . ຣະບອບກາຣປົກຄອງແບບຜເດັດກາຣ ຂອງປະເທສທີ່ມີຣະບອບເສຖກິດ ແບບສັງຄົມນິຍົມ =

             ປະເທສສັງຄົມນິຍົມ ຢຶດຖືໂຄງສ້າງໃນກາຣຜລິດ ເປັນພື້ນຖານສຳຄັນຂອງສັງຄົມ ໂດຍຖືວ່າ ເຄື່ອງມືໃນກາຣຜລິດ ເປັນຂອງສ່ວນຣວມ ນອກຈາກນີ້ຍັງ

             ຢຶດຖືອຸດົມກາຣ ເປັນສິ່ງທີ່ມີບົຕບາຕສຳຄັນຍິ່ງ ເພາະອຸດົມກາຣ ເປັນຄວາມນຶກຄິດທີ່ມີເຫຕຸຜົນ ໃນທາງວິທຍາສາດ ແລະເປັນຈຸດເຣີ້ມຕົ້ນຂອງໂຄງສ້າງ

             ກາຣຜລິດ ນອກຈາກນີ້ຍັງຍອມຮັບອຸດົມກາຣຢ່າງອື່ນດ້ວຽ ເຊັ່ນ ອຸດົມກາຣແບບທັມນຽມປະເພນີ ອຸດົມກາຣທາງກາຣເມືອງ ເປັນຕົ້ນ =

                    . ກາຣໃຊ້ອຳນາຈຜເດັດກາຣ ແບບປະຕິວັດ ມີລັກສະນະ 2 ປະກາຣ ຄື =

             (1- ກາຣໃຊ້ອຳນາຈຜເດັດກາຣ ແບບຊົ່ວຄາວ ທີ່ຄນະປະຕິວັດຈະທຳໜ້າທີ່ ສເມືອນນຶ່ງ ຜູ້ພິທັກຫຼືຜູ້ອຳນາຈ

             (2- ມຸ່ງກ່ອມເວລາ ປ່ຽນແປງທັສນະຄະຕິ ຂອງປະຊາຊົນ ເພື່ອໃຫ້ປະຊາຊົນສາມາຖໃຊ້ເສຣີພາບ ແລະກາຣດຳຣົງຊີວິດ ໂດຍບໍ່ຕ້ອງອາສັຍຜເດັດກາຣ ລັກ

              ສະນະສຳຄັນຂອງຣັຖທັມນູນ ຂອງປະເທສຜເດັດກາຣສັງຄົມນິຍົມ ຄື ກາຣເລືອກຕັ້ງແບບຢັ່ງສຽງ ຄື ກາຣເຫັນພ້ອມຫຼືບໍ່ເຫັນພ້ອມ ກໍ່ຕ້ອງຮັບຟັງ =

 

                           ຈາກສູນກາງລາວອິສຣະ ເພື່ອປະຊາທິປະໄຕຍ